औषधि भन्दै रक्सी खान्छन् मिर्गौला बेच्नेहरू

नयाँ पत्रिका

काभ्रे, २४ साउन

मिर्गौलारोगीलाई डाक्टरले रक्सी नखानका लागि सिफारिस गर्छन्, तर मिर्गौला बेचेका काभ्रेका कयौं 'बिरामी' औषधि भन्दै दिनहुँ रक्सी खान्छन् ।

काभ्रेको होक्से, पाँचखाल, महादेवस्थान, ज्याम्दीलगायतका गाविसका करिब ७५ जनाले मिर्गौला बेचेका छन् । कमजोर आर्थिक अवस्थाका उनीहरू एउटा मिर्गौला बेचेका कारण थप शारीरिक र मानसिक समस्या भोग्न बाध्य छन् ।

एउटा मिर्गौला गइहाल्यो, रक्सीका कारण अर्को काम नलाग्ने हुन सक्छ । तर पनि ज्यान धरापमा राखेर रक्सी खाइरहेका छन् उनीहरू । 'मिर्गौला निकालेको ठाउँको घाउ दुख्छ,' ज्याम्दी- ७ की बिजुला परियारले भनिन्, 'रक्सी खाएपछि घाउ दुख्न कम हुन्छ ।'

रक्सी खाएपछि दुखाइ कम हुने र मानसिक रूपमा पनि बलियो हुने परियारको दाबी छ । उनले चार वर्षअगाडि भारतको चेन्नई पुगेर ६० हजारमा मिर्गौला बेचेकी हुन् ।

परियारमात्रै होइन ज्याम्दीकै माधव पराजुली पनि रक्सीले दुखाइ कम हुने दाबी गर्छन् । एक बिहान रक्सीकै नशामा भेटिएका उनले भने, 'मिर्गौला बेचेको पीडा भुल्न पनि रक्सी नै सहारा बनेको छ ।'

स्थानीय शिक्षक बद्री ढुंगानाले मिर्गौला बेच्नेको लगत राखेका मात्र छैनन्, मिर्गौला बेच्न हुँदैन भन्दै जनचेतना अभियान पनि चलाएका छन् । तर, पैसाको लोभ र दलालको जालमा परेर मिर्गाैला बेचिरहेका छन् स्थानीय बासिन्दा ।

मिर्गौला बेचेपछि अत्यधिक रक्सी सेवन गरेकै कारण यो क्षेत्रमा अहिलेसम्म ६ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । अत्यधिक रक्सी सेवनकै कारण श्रीमान् तेजबहादुर श्रेष्ठको मृत्यु भएको थियो । श्रीमती सरस्वतीका अनुसार तेजबहादुरले दुखाइ कम गर्ने निहुँमा अत्यधिक रक्सी खाएका कारण ज्यान गएको हो । 'बिहान/बेलुका रक्सी नखाए धेरै दुख्यो भन्नुहुन्थ्यो,' उनले नयाँ पत्रिकासँग भनिन्, 'रक्सीका कारण अर्को मिर्गौला पनि फेल भयो ।'

कमजोर आर्थिक अवस्था भएका कारण औषधि खान र उपचार गराउन नसकेको मिर्गौला बेच्नेहरूको भनाइ छ । 'अस्पतालसम्म जान पैसा छैन, १० रुपैयाँको रक्सी खाए सबै ठीक हुन्छ,' आठ वर्षअघि मिर्गौला बेचेकी पाँचखाल- ५ की कान्छीमाया तामाङले भनिन् ।

दैनिक २० रुपैयाँको रक्सी आफ्ना लागि अनिवार्य भएको बताउने कान्छीमायाले काम गर्नकै लागि रक्सीकोे सहारा लिनुपरेको बताइन् । कतिपय कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारण अस्पताल नगएको बताउँछन्, कतिपय कानुनको फन्दामा पर्ने डरले समेत अस्पताल जान सकेका छैनन् ।

आर्थिक अभावकै कारण मिर्गौला बेचेको बताउँछन् उनीहरू । तर, मिर्गौला बेचेपछि पनि उनीहरूको आर्थिक अवस्था सुधि्रएको छैन । अधिकांश दलालबाट ठगिएका छन् भने कतिपयले मिर्गौला बेचेर आएको पैसा भोजभतेरमा सकेका छन् ।

शिक्षक ढुंगानाका अनुसार कतिपयले मिर्गौला बेचेपछि आएको पैसाले गाउँभरिकालाई भोज ख्वाएका छन् भने कोहीले रक्सी खाएरै पैसा सकेका छन् ।

दलालले एक लाख रुपैयाँभन्दा बढी दिन्छु भने पनि अधिकांशले ४०/५० हजार मात्र पाएका छन् ।

सुरुमा एक लाख ५० हजार रुपैयाँ दिन्छु भनेर मिर्गौला बेचे पनि पछि दलालले ३० हजार रुपैयाँ मात्र दिएको जैसीथोक- ८ का ३२ वषर्ीय कृष्ण नेपालीले बताए । उनले भने, 'धनी भइन्छ भनेर मिर्गौला बेचियो, झन् गरिब पो भइयो ।'

मिर्गौला बेचेको पैसा घर-व्यवहार चलाउन प्रयोग गर्नेहरू निकै कम छन् । ज्याम्दीकी बिजुला परियारले मिर्गौला बेचेको पैसाले सानो घर बनाएकी छिन् भने कान्छीमायाले छोराछोरी पढाएको बताइन् ।

०४६ सालदेखि सुरु भएको मिर्गौला बेच्ने क्रम अझै नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन । पछिल्लो समयमा केही हदसम्म बिक्री गर्नेको संख्या कम भए पनि रोक्न नसकिएको शिक्षक ढुंगानाले बताए । उनले भने, 'कतिपय मिर्गौला बेच्नेहरू नै अहिले दलाल बनेका कारण समस्या झन् बढेको छ ।' उनका अनुसार मिर्गौला बेचिसकेकाहरूले आफूसँग पैसा भएको र स्वास्थ्यमा पनि असर नपरेको भन्दै लोभमा पारेर बिक्रीका लागि लैजाने गरेको बताउँछन् ।