यसरी तिज मनाउँदै छन् नायिका

ीतजको मौसम । सहरमा रातो साडी लगाएर समूहमा हिँडेका देखिन्छन् महिलाहरू । सधैं सहरकेन्दि्रत फिल्मका नायिका तिज कसरी मनाउँछन् ? हाम्रो जिज्ञासा थियो ।

बितेका तिजमा रातो साडी लगाउने गरेकी रेखा यो तिजमा पनि पहिलेझैं देखिएकी छिन् । रातो सारी लगाएरै उनी फिल्मको सुटिङतिर दगुर्छिन् । तिजमा व्रत नबसे पनि उनले रातो साडीमै सजिएर पशुपति जाने योजना बनाएकी छिन् । यसै वर्ष आफ्ना बुबा गुमाएकाले तिजको व्रत भने नबस्ने उनले सुनाइन् ।

गएको शुक्रबार आफ्नो जन्मदिनमा घरमा साथीहरू नै बोलाएर दर खाइन् रेखाले । 'मज्जा लाग्यो,' रेखाले भनिन्, 'तिजका वेला र जन्मदिन एकैचोटि पर्‍यो ।'

रेखा माइती नेपालले आयोजना गरेको तिज विशेष कार्यक्रममा भारतबाट फर्काइएका चेलीहरूसँग कम्मर मर्काएरै नाचिन् पनि । नेपालकै चर्चित नायिकालाई अहिलेकोे तिज निकै विकृत हुँदै गएको भन्ने लाग्दोरहेछ । 'दरमा मासु खाने चलन बढेको छ,' उनले भनिन्, 'यो विकृत चलन हो, यसलाई निरन्तरता दिनुहुन्न, भोलिपल्ट पतिको दीर्घायुको कामना गर्नुछ, अघिल्लो दिन मासु खाएर के गर्नु ?' तिजले महिलालाई स्वतन्त्रता दिएको तर अहिले महिलाहरू स्वतन्त्रताको नाममा विकृत हुँदै गएको बताउँछिन् रेखा । तिज आउनु महिनौंअघिदेखि सहरमा अर्कै रौनक देखिन्छ । दर खान महिलाहरू ठुल्ठूला होटलतिर पुगेका हुन्छन् । तर, रेखालाई तिज 'तीन दिन मात्र मनाए हुन्छ' भन्ने लाग्छ । 'महिनौंअघिदेखि तिज मनाएर विनाकाममा श्रीमान्लाई तनाब दिएका छन् महिलाहरूले,' रेखाले भनिन् ।

तिजमा खाली पेटै नाचगान गरेर श्रीमान्को खुट्टाको पानी खाने चलन छ । खाली पेट बस्नु उचित हो ? 'खाली पेट बस्नुहुन्न फलफूल र दूध खाए भइहाल्यो नि,' रेखाले भनिन्, 'अहिले अरूको करकापमा व्रत बस्ने चलन हुर्केको छ । कसैको करकापमा र देखावटी रूपमा व्रत बस्नुहुन्न ।'

***********

'सानो संसार'की नायिका नम्रता श्रेष्ठको तिजमा कुनै योजना छैन । 'दर खाएँ,' उनले भनिन्, 'तर, रातो साडी लगाउँदिनँ ।' तिजमा साथीहरूसँग नाचगान गर्ने पनि उनले सुनाइन् । उनी तिजमा व्रत बस्ने कुरासँग भने सहमत छैनन् । 'सानोमा पनि व्रत बसिएन्,' उनले भनिन्, 'यसपटक पनि व्रत बस्ने योजना छैन ।'

तिज पहिले एउटा जातिको मात्र थियो । अहिले सबैको भएको छ । 'अहिले तिज सबैले मनाउँछन्, यो सांस्कृतिक चेतनाको राम्रो संकेत हो,' उनले भनिन् ।

************

नायिका निशा अधिकारी दर खान आमाको पछि लागेर मामाघर हिँडेकी थिइन् । तिज आउँदा हौसिएकी उनको मामाघर पुगेर पनि नाच्ने सोचाइ भने रहेनछ । 'नाच्न त मन लाग्छ, तर तिजको गीतमा नाच्नै आउँदैन,' हतारमा उनले सुनाइन् । उनले थाहा पाएदेखि नै घरमा खाइने दरमा मासु थियो । 'तिजको दरमा मासु खाँदा अनौठो लाग्दैन,' उनले भनिन् ।

समयसँगै हाम्रो मौलिकता पनि बगेर गयो । यो वेगले हुत्याएर हाम्रो संस्कृतिलाई निकै पर पुर्‍यायो । निशा पहिले र अहिले बज्ने तिजका गीतमा निकै अन्तर भएको बताउँछिन् । 'पहिलेका तिजका गीतमा नारीको वेदना मिसिएका हुन्थे,' उनले भनिन्, 'अहिले समयले कोल्टे फेर्‍यो, तिजको गीतमा बीचबीचमा 'भ्वाइलेन्ट फुटेज' हालिन्छ, त्यो मन पर्दैन ।'

उनलाई वर्षमा एकपटक आउने तिजले महिलाको स्वतन्त्रता दर्शाउँछ भन्ने लाग्छ । 'तिज यस्तो चाड हो, जसमा आफ्ना दिदीबहिनीहरू एकापसमा भेट हुन्छन् र सुख-दुःखका गफ गर्छन्, यही हो हाम्रो स्वतन्त्रता ।'

तिजमा श्रीमान्को लामो आयुका लागि व्रत बसिन्छ । 'तर, भोको पेटमा व्रत बस्नु उचित होइन,' निशा भन्छिन् । 'श्रीमती भोको बस्दा श्रीमान्लाई टेन्सन मात्र हुन्छ,' निशाले भनिन्, 'त्यसैले भोको पेट नबसी शुद्ध खानेकुरा जे खाए पनि हुन्छ ।'